حمزه ی عرب٬ دیدبان گروس  

عبدالحمید جعفری- بیجار 

امام زاده حمزه ی عرب که بر قله ی کوهی به همین نام با ارتفاع 2610 متر از سطح دریا ، در 10 کیلومتری شرق بیجار قرار گرفته، یکی از زیباترین جاذبه های طبیعی، زیارتی و گردشگری کروس محسوب می شود.

این کوه در تمام مدت سال پذیرای عاشقان طبیت و حضور خسته دلانی است که به نیت زیارت، سختی صعود را با دل و جان می خرند تا ساعتی در صحن باصفای امام زاده با خدای خود خلوت گزینند و پس از ادای نماز صبح، طلوع زیبای خسرو خاوران را بر فراز بام ایران نظاره گر باشند. کوهی که قامت بلند و رفیعش سر بر آسمان می ساید و انسان را به خدا نزدیک و نزدیکتر می کند.براساس گفته ی پدر بزرگ 118 ساله ی بیجار ، مرحوم حبیب ا... خادمیان »که خانواده اش چندین نسل عنوان خادم افتخاری حمزه ی عرب را داشته و بعدها واژه ی خادمیان را برای نام خانو ادگی خود انتخاب کرده اند« در زمان حضور امام رضا (ع) در ایران، فردی به نام سید اسماعیل به منطقه می آید که قبرش در نزدیکی روستای چنگیز قلعه موجود است. سید اسماعیل پسری به نام سید حمزه داشته که دارای کراماتی بوده ، او در بلندترین قله ی بیجار که در حال حاضر حمزه ی عرب نامیده می شود، اقامت می کند ( مانند عون ابن علی در تبریز... ) و بعد از وفات در همان مکان دفن می شود.آنچه مسلم است موقعیت این کوه به علت تسلط کامل به منطقه و اینکه در قله ی آن قسمتهایی از استانهای همدان، زنجان وآذربایجان غربی کاملاْ معلوم و به تمامی منطقه ی گروس و دشت قروه احاطه ی کامل دارد، چونان جنگ آوری سترگ دیبانی گروس می کند.چه در گذشته و چه در حال حاضر مهم بوده و هست. قبر امام زاده داخل یک چهار طاقی قرار دارد و تاریخ دقیق بنای اولیه ی چهار طاقی معلوم نیست. باید گفت تا دو سه سال قبل ، خشکه چینی اطراف بنا برداشته نشده بود می دانیم معماری خشکه چینی در مناطق کوهستانی ایران متعلق به هزاران سال قبل است ودر حال حاضر فقط در زندان تخت سلیمان مشاهده می شود. طول وعرض چهار طاقی از بیرون 6/25 * 6/25 و از داخل بدون در نظر گرفتن فضای میاندری ها ، 4/10 * 4/10 متر است یعنی ضخامت دیوارها و جرزهایی که وزن طاقهای اصلی و گنبد را تحمل می کند، حدود دو متر است و بنا فاقد سرداب می باشد چهار طاقی درای چهار در روبه جهات اصلی (یعنی شمال ، جنوب، شرق و غرب) است که فعلاْ در شمالی آن مورد استفاده قرار می گیرد و بقیه مسدود شده است.بر روی دیواره ی سنگی قسمت جنوبی قله، آثار چند پله ی قدیمی که در دل کوه تراشیده شده اند، دیده می شود و کمی پایین تر چشمه ی کوچکی جاری است و اطراف چشمه را درختان کهنسال بید، احاطه کرده اند. ( مانند چله خانه ی کوه چنگ الماس ) باید گفت چله خانه محلی بوده که در قدیم افرادی برای رسیدن به کرامات، هر ساله مدت 40 روز در آنجا و به دور از مردم اقامت کرده و ضمن عبادت، به تفکر و تامل در جهان خلقت می پرداختند. عباس ثقفی یکی از اعضای هیات امنای بقعه متبرکه ی امام زاده حمزه ی عرب بیجار که تعمیرات کلی واستحکام بخشی بنا، بازسازی محوطه، تزیینات داخلی، تعمیر و مرمت جاده و بسیاری از کارهای دیگر آنجا، با همت و تلاش بی وقفه و شبانه روزی او انجام شده ، می گوید: قدیمی ترین کتیبه موجود متعلق به 400 سال قبل، یعنی زمان صفویه است و براساس متن کتیبه دوم که در سال 1251 هجری شمسی نوشته شده، این بنا به وسیله یار محمد و کربلای فتح اله تعمیر شده است. در حال حاضر چهار طاقی اصلی به منظور حفظ بنای اولیه، »داخل یک چهار دیواری مکعب شکل سنگی« به صورت زیگورات درآمده است.

اما در ذهن بازدیدکنندگان همواره این سئوالات مطرح می شود. - آیا بنای چهار طاقی قبل از اسلام وجود داشته و بعدها تغییر کاربری پیدا کرده وامام زاده در آنجا دفن شده است؟ - مثلاْ مسجد جامع دمشق قبلاْ بت خانه بوده و بعدها کلیسا شده و سپس به مسجد تغییر و ضعیت یافته است. 2- آیا قبر حمزه عرب قبلاْ وجود داشته و در زمان قره آلوخان (خان مغول) که در صورتش خالهای سیاه و بزرگی مانند آلوچه سیاه داشته و در روستای دولت آباد( قرالوخان) پایین کوه، زندگی می کرده، ساخته شده است و یا ارتباطی با رقص و سماء دراویش وعارفانی دارد که در گذشته های دور در روستای چوپی(رقص و سماء) زندگی می کردند؟به هر حال کوه حمزه عرب و کوه روبه روی آن مهرنگار ، اسرار زیادی در دل خود دارند و شاهد حوادث بی شماری بوده اند که ما از آنها بی خبریم امیدوارم شما هم دیداری از این کوه زیبا و با شکوه و صحن دلنشین امام زاده داشته باشید.